Cykl menstruacyjny

Cykl menstruacyjny zazwyczaj trwa 28 dni. Fluktuacje rzędu 3 dni w jedną lub drugą stronę nadal uważane są za zjawisko normalne. W normalnym cyklu menstruacyjnym owulacja następuje pomiędzy 12 a 14 dniem. Na podstawie procesów zachodzących w śluzówce macicy, cykl menstruacyjny dzieli się na fazy menstruacyjną, proliferacyjną i wydzielniczą. Fazy folikularna, owulacyjna i lutealna są rozróżniane na podstawie procesów zachodzących w jajnikach, dla określenia fazy cyklu używa się najczęściej nazw związanych z czynnością jajników. Fazy proliferacyjna i folikularna, jak też wydzielnicza i lutealna występują niemal równocześnie.

Szczególnie interesujące są trzy cechy cyklu menstruacyjnego:

Regulacja hormonalna cyklu na poziomie hormonów wytwarzanych w przysadce gruczołowej (LH, FSH) oraz hormonów jajnikowych (estrogen, progesteron) nie jest tak bardzo skomplikowana, jak się może początkowo wydawać. Obrazuje ją wykres poniżej. Poziom FSH jest najwyższy ok. 7 dnia cyklu oraz drugi szczyt występuje ok. 14 dnia cyklu. Poziom LH jest najwyzszy w połowie cyklu, ok. 14 dnia. Na poziomie jajnika stężenie estrogenów wzrasta przez całą fazę folikularną do chwili, kiedy osiąga maksymalny poziom podczas owulacji. Do tego momentu nie występuje progesteron. Poziom progesteronu zaczyna rosnąć w czasie owulacji, z chwila rozpoczęcia się fazy lutealnej. Po 4-5 dniach osiąga maksimum, po czym w sposób ciągły maleje do chwili rozpoczęcia menstruacji. Poziom estrogenów zaczyna się szybko podnosić w fazie lutealnej do czasu osiągnięcia wartości przeciętnej. Kiedy zaczyna spadać poziom progesteronu, estrogeny osiągają mały drugi poziom szczytowy po czym zaczynają opadać wraz z progesteronem, osiągając swoją najniższą wartość na koniec cyklu.

Dojrzewanie pęcherzyków w jajniku zaczyna się wraz z wzrostem poziomu FSH. Ta stymulacja hormonalna powoduje rozwój warstw komórek pęcherzyka (komórek ziarnistych, komórek nabłonka), od czego z kolei zależy ich dalsze dojrzewanie. Komórki ziarniste zwiększają swoją produkcję estrogenu, tym samym zmniejszając stężenie FSH (negatywne sprzężenie zwrotne). To powoduje zatrzymanie większość dojrzałych pęcherzyków. Pęcherzyk najbardziej rozwinięty może, niezależnie od dalszej stymulacji przysadkowej, rozwijać się nadal i stać się pęcherzykiem dominującym. W zasadzie dominujących może być wiele pęcherzyków. Owulacja, rozerwanie dojrzałego pęcherzyka i wyniesienie jajeczka na powierzchnię jajnika jest powodowana przez szczytowe stężenie LH w środkowym okresie cyklu i równoczesne rozpoczęcie produkcji progesteronu. Następnie część pęcherzyka, która pozostaje w jajniku, stanie się ciałkiem żółtym. Ciałko żółte rozwija się pod wpływem FSH (estrogenów) i LH (progesteronu). Jeżeli nie nastąpi ciąża, ciałko żółte zanika po 10-12 dniach. W przypadku ciąży ciałko żółte rozwija się w postać ciałka żółtego ciążowego (corpus luteum graviditatis). Pod wpływem ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (HCG) produkowanej w łożysku, zaczyna zwiększoną produkcję hormonów.

Cykliczne zmiany śluzówki macicy (endometrium) następują w czterech, niemal jednakowej długości fazach: złuszczania, proliferacji, wydzielania i regresji. W fazie proliferacji pod wpływem estrogenów warstwa śluzówki macicy, która pozostała po menstruacji (lamina basalis) rośnie przez 10 dni stając się nową funkcjonalną śluzówką macicy (lamina functionalis). Dodatkowy wpływ progesteronu po owulacji powoduje zmianę w zakresie tworzenia nowej tkanki i rozpoczyna się faza wydzielnicza. Gruczoły śluzówkowe rozprzestrzeniają się i produkują więcej wydzieliny. Śluzówka staje się bardziej unaczyniona. Jeżeli nie nastąpi zapłodnienie i zagnieżdżenie się jajeczka, następuje obniżenie poziomu produkcji progesteronu w ciałku żółtym i zaczyna się inwolucja endometrium. Odgrywają w tym rolę zaburzenia przepływu krwi i procesów krzepnięcia. W fazie regresji zanikają duże części lamina functionalis, która w końcu zostanie złuszczona i wydalona w fazie złuszczania podczas menstruacji. Następnie rozpocznie się od nowa faza regeneracji górnej warstwy śluzówki macicy (lamina functionalis) z warstwy dolnej (lamina basalis).

anatomia kobiecych piersi, anatomia piersi, estogen i bol piersi, kiedy zaczyna spadać progesteron, mastopatia mastodynia przyczyna, Prolaktyna, Cykl menstruacyjny, Zaburzenia cyklu, Samobadania piersi, Leczenie bólu piersi

Prolaktyna jest hormonem peptydowym złożonym z aż do 198 aminokwasów, o masie cząsteczkowej wynoszącej 23,000 daltonów. Wytwarzana jest przez tak zwane laktotropy przysadki gruczołowej. Najważniejszym narządem, na który prolaktyna oddziałuje, są kobiece gruczoły sutkowe. Prolaktyna, wraz z innymi hormonami reguluje rozwój piersi i różnicowanie gruczołów sutkowych w czasie ciąży. Po porodzie, prolaktyna inicjuje laktację (laktogenezę) stymulując gruczoły sutkowe do syntezy laktoprotein, lipidów i węglowodanów.

W okresie ciąży estrogeny zapobiegają występowaniu laktogenicznych skutków prolaktyny. Jednakże po porodzie poziomy estrogenu i progesteronu szybko spadają, co umożliwia rozpoczęcie laktacji. Zwiększone wydzielanie prolaktyny u matki karmiącej i ciągłe wydzielanie gruczołów sutkowych (laktacja) są podtrzymywane wskutek ssania piersi przez niemowlę.

Prolaktyna odgrywa też ważną rolę w cyklu menstruacyjnym. Stężenie prolaktyny w granicach normy jest kwestią zasadniczą dla prawidłowego rozwoju ciałka żółtego i odpowiedniego poziomu wytwarzania progesteronu. Wartości poza tym normalnym przedziałem (najczęściej poziom zbyt wysoki ale może też być zbyt niski), powodują niewydolność lutealną (niedobór ciałka żółtego). Podwyższone wartości mogą też prowadzić do braku owulacji (anowulacji) lub braku miesiączki (amenorrhoea).

Na uwolnienie prolaktyny z przysadki gruczołowej wywierają wpływ liczne przekaźniki, jakie produkują neurony (neuroprzekaźniki). Najważniejszą rolę odgrywa wśród nich dopamina. Jest ona wytwarzana przez dopaminergiczne komórki nerwowe (neurony) w podwzgórzu i hamuje wydzielanie prolaktyny przez przysadkę. Dopamina jest identyczna z tak zwanym czynnikiem inhibitującym prolaktynę (PIF). Pomiędzy estrogenami a prolaktyną występują dwojakie relacje: estrogeny zwiększają wytwarzanie prolaktyny w przysadce, ale przeciwdziałają skutkom prolaktyny w docelowych narządach.