Hormony

Funkcje i zmiany kobiecych narządów rozrodczych i kobiecych piersi, które łącznie umożliwiają rozrodczość, są regulowane przez hormony. Należy wprowadzić rozróżnienie pomiędzy trzema poziomami regulacji hormonalnej, które łącznie, statystycznie, tworzą ?oś? lub system regulacji (pętlę sterowania) z dynamicznej perspektywy.

Hypothalamus (podwzgórze) jest małą ale żywotnie ważną częścią międzymózgowia. W podwzgórzu zachodzi rozległe oddziaływanie wzajemne pomiędzy dwoma wielkimi systemami regulującymi ciała, czyli systemem nerwowym (regulacja nerwowa) a systemem hormonalnym (regulacja endokrynna). To do podwzgórza docierają impulsy nerwowe z mózgu i to w nim powstaje kilka aktywnych substancji hormonalnych, które oddziałują bezpośrednio na przysadkę i pośrednio na gonady (u kobiet ? jajniki, u mężczyzn - jądra), na tarczycę i na gruczoł nadnerczowy.

Podstawową rolę w rozrodczej pętli przyczynowo-skutkowej odgrywa podwzgórzowy hormon uwalniający hormon luteinizujący LH (luteinizing hormone) z przysadki (gonadoliberyna określana skrótowo jako LH-RH, czyli LH-releasing hormone) oraz jednocześnie inny hormon: FSH-RH (follicle stimulating hormone ? releasing hormone). Hormon uwalniający LH i FSH jest nazywany inaczej hormonem uwalniającym gonadotropiny (GnRH).

GnRH jest uwalniany z podwzgórza w cyklach (pulsach). U mężczyzn występuje regularne pulsacyjne wydzielanie GnRH, podczas, gdy u kobiet zmienia się ono w czasie cyklu menstruacyjnego. Niska częstotliwość pulsacyjnego wydzielania GnRH prowadzi do zwiększonej produkcji FSH, wysoka częstotliwość ? do produkcji LH. Oprócz częstotliwości wydzielania, dla ostatecznych stężeń LH i FSH we krwi ważne są: bezwzględna ilość wydzielanej gonadoliberyny, wpływ estrogenów i androgenów.

Neurotransmitery (hormony działające tylko miejscowo) produkowane przez podwzgórze, które hamują uwalnianie hormonów przysadki określane są jako neurotransmitery hamujące. Ważnym hormonem w tej grupie jest dopamina. Dopamina uwalniana w podwzgórzu reguluje uwalnianie produkowanego w przysadce hormonu zwanego prolaktyną.

Hypophysis (gruczoł przysadki) ma kształt uszypułowanego polipa. Jest częścią mózgu, mieści się na podstawie czaszki. Jest bezpośrednio połączony z podwzgórzem za pomocą szypuły przysadkowej i biegnących przez nią naczyń krwionośnych. Przysadka, bardzo wszechstronny gruczoł dokrewny, jest centralną stacją przejściową w regulacji aktywności hormonalnej. Wprowadza się rozróżnienie pomiędzy płatem przednim przysadki (przysadką gruczołową) a płatem tylnim (przysadką nerwową).

W hormonalnej pętli przyczynowo-skutkowej rozrodczości przysadka gruczołowa reguluje hormony gonadotropowe LH (hormon luteinizujący) oraz FSH (folitropinę, hormon stymulujący pęcherzyki). Ponadto produkuje prolaktynę. Te dwa hormony gonadotropowe i prolaktyna mają wpływ na jajniki i prowadzą do dojrzewania pęcherzyków, owulacji, tworzenia funkcjonalnego ciałka żółtego i jego inwolucji.

LH stymuluje powstawanie hormonów w konkretnej warstwie komórkowej pęcherzyka, zwanej osłoną wewnętrzną. Prowadzi to pierwotnie do wytworzenia estrogenu. Wpływ poszczególnych hormonów gonadotropowych na produkcję hormonów w jajnikach jest zawsze złożony, ponieważ wytwarzanie hormonów płciowych (estrogenu, progesteronu i androgenów) jest ze sobą blisko powiązane. W końcowym stadium dojrzewania pęcherzyka LH stymuluje migrację pęcherzyka, prowadząc do owulacji. FSH także przyczynia się do dojrzewania pęcherzyka i wytwarzania estrogenu; ponadto wspiera powstawanie receptorów estrogenu. Za pośrednictwem tych receptorów estrogen wytwarza swój skutek biologiczny.

Pętla przyczynowo-skutkowa nie działa jednakże jako ulica jednokierunkowa. Poziomy wtórne wywierają też skutek na poziomy pierwotne, tak że na przykład wysokie stężenie LH spowalnia wydzielanie hormonu uwalniającego LH, itp.

Wpływ centralnego systemu nerwowego (mózgu) na podwzgórze jest także elementem pełnej pętli przyczynowo-skutkowej. Tą drogą wpływy środowiskowe, jak też czynniki psychologiczne i fizyczne mogą w znacznym stopniu zmienić funkcje gonad kobiecych za pośrednictwem narządów czuciowych, mózgu, podwzgórza i, do pewnego stopnia, przysadki.

anatomia kobiecych piersi, anatomia piersi, estogen i bol piersi, kiedy zaczyna spadać progesteron, mastopatia mastodynia przyczyna, Prolaktyna, Cykl menstruacyjny, Zaburzenia cyklu, Samobadania piersi, Leczenie bólu piersi

Estrogen i progesteron są hormonami wydzielanymi przez jajniki (hormony jajnikowe). Estrogen zawdzięcza swoją nazwę temu, że hormon ten produkują w cieple (po grecku: istros) wykastrowane gryzonie. Najważniejsze dla człowieka estrogeny to estradiol, estriol, i estron. Estrogeny są wytwarzane w znacznym stopniu, choć nie wyłącznie, w jajnikach. Początek syntezy daje cholesterol, jak w przypadku wszystkich hormonów steroidowych. W drodze kilku kroków pośrednich (które prowadzą też do wytworzenia progesteronu) powstaje androstendion, ważny metabolit. Poprzez hydroksylację zostaje on przekształcony w męski hormon płciowy testosteron. Estrogeny: estron i odpowiednio estradiol są, podobnie jak testosteron wynikiem aromatyzacji androstendionu.

Skutki działania estrogenów nie ograniczają się do kobiecych narządów rozrodczych (efekty genitalne). Estrogeny wywierają też skutki pozagenitalne, na przykład oddziałują na skórę, psychikę, naczynia krwionośne, metabolizm kości, metabolizm lipidów oraz system koagulacji. Poniższe zestawienie wymienia efekty genitalne.

Progesteron, hormon lutealny jest produkowany w ciałku żółtym jajnika i w czasie ciąży w łożysku. Powstaje z cholesterolu, w kilku krokach pośrednich. Progesteron przygotowuje organizm do ciąży, umożliwia zagnieżdżenie się zapłodnionego jajeczka i chroni ciążę. Obok skutków genitalnych, progesteron ma też skutki pozagenitalne. Na przykład rozszerza naczynia krwionośne i podnosi temperaturę ciała o około 0.5 stopni Celsjusza. To podwyższenie temperatury jest też wykorzystywane jako dowód skutków progesteronu (pomiary temperatury bazowej). Poniższe zestawienie wymienia efekty genitalne.